Lang voordat een app je uitgaven vanzelf in categorieën schoof, deed het huishoudboekje precies hetzelfde werk. Het loon kwam binnen en werd meteen verdeeld. Een deel ging naar de huur, een deel naar het eten, en er bleef iets opzij liggen voor alles wat niet elke maand terugkomt. Wat in het laatste potje overbleef, was van jou. Die volgorde is er nog altijd, alleen zie je hem niet meer nu alles van dezelfde rekening af gaat en een app pas achteraf laat zien waar het heen ging. Wordt het krap, dan gaat het mes meestal eerst in het bedrag voor de leuke dingen, terwijl de rest van de begroting onaangeroerd blijft. Of je nog iets voor jezelf mag uitgeven is de verkeerde vraag. Het gaat erom uit welk potje van je maandgeld het komt.
Zet de vaste lasten bovenaan je maandbudget
Het Nibud stelt elk jaar begrotingen op voor huishoudens met een minimuminkomen, en die voorbeeldbegrotingen zijn opgebouwd uit een klein aantal grote posten. Bovenaan staat alles wat er hoe dan ook af gaat: huur of hypotheek, energie, verzekeringen. Dat zijn de vaste lasten. Daarnaast staan de huishoudelijke uitgaven, waar het eten onder valt. Deze twee stel je niet halverwege de maand bij, want ze liggen al maanden vast. Wat je hier verandert, verander je meestal voor een heel jaar. Denk aan een andere verzekering, een opgezegd abonnement of een goedkoper energiecontract. Daarom begint de indeling hier. Pas als deze twee posten bekend zijn, weet je hoeveel er overblijft om over de rest van de maand te verdelen. Wie hier ruimte zoekt voor een avondje uit, is eigenlijk bezig met overstappen of verhuizen.
Reserveringsuitgaven lijken vrij, maar zijn al vergeven
Dan is er een post die de meeste maanden gewoon blijft staan: de reserveringsuitgaven. Dat is het bedrag dat een huishouden opzij zet om onregelmatige uitgaven van te kunnen betalen, van de tandarts en een kapotte wasmachine tot de winterjas. Op je rekening ziet dat geld eruit als ruimte, want er gebeurt voorlopig niets mee. Het geld is al besteed, alleen nog niet uitgegeven. Elke euro die je hier weghaalt, leen je van een rekening die later dit jaar alsnog op de mat valt, meestal op een moment dat het slecht uitkomt. Juist omdat het er ongebruikt bij staat, is dit het potje dat het makkelijkst wordt aangesproken. Een avondje uit hoort daarom uit een heel ander potje te komen.
Wat blijft er over voor leuke dingen?
De vierde en laatste post noemt het Nibud sociale participatie. Daaronder vallen de contributie voor een sportclub, een abonnement op een tijdschrift of de bibliotheek, geld voor bezoek ontvangen en op bezoek gaan, en recreatie. Dit is het potje voor wat je doet omdat je het leuk vindt. Een avondje spelen hoort er net zo goed in als een etentje of een concert. Speel je online blackjack bij 777 NL, dan komt dat bedrag uit dat laatste potje – niet uit je reserveringsuitgaven en niet uit de huishoudelijke uitgaven. Je zet dat bedrag vooraf klaar, en daarmee staat het in je begroting op dezelfde plek als de sportclub of de bioscoop.
Maak van de vier posten je eigen maandbegroting
Wat je van deze indeling overneemt, is de volgorde. De bedragen vul je zelf in. Het Nibud schrijft daarbij dat de voorbeeldbegrotingen een gemiddeld beeld geven en dat je voor je eigen situatie een individuele begroting opstelt. Die zin is de kern van de zaak. Jouw huur staat in geen enkele tabel, en jouw vrije ruimte dus ook niet. Zet de vier posten daarom een keer onder elkaar met je eigen cijfers ernaast, op papier of in een simpel bestand. Meestal zie je meteen welk potje in jouw maand te krap zit, en welk potje al maanden te veel moet opvangen.
Wat vertelt de optelsom je?
Aan het eind van de maand tel je op wat er uit elk potje is gegaan. Moest een ander potje bijspringen voor de ontspanning, dan gaat dat bedrag de volgende maand omlaag. Dat is een rekensom en geen straf. Hoe je binnen zo’n vast bedrag blijft zodra je speelt, staat uitgewerkt in een reeks tips voor verantwoord spelen die hier eerder verscheen. Is spelen geen ontspanning meer, dan is er hulp en ondersteuning, en kun je een gokstop via het uitsluitingsregister Cruks aanvragen. Na een paar maanden weet je aan het begin al wat er klaarstaat, en lekt er niets meer weg uit een potje dat ergens anders voor bedoeld was. Herhaal die optelsom elke maand, ook als er niets is misgegaan.